19 Kasım 2026 Perşembe

KUBİLAY BÜRGAN SORDU ONUR CAYMAZ YANITLADI!


Kubilay Bürgan:
Şiir, öykü, roman... Hemen her satırda ağır hüzün kokan duygulanımlar, duyarlıklar. Son öykü kitabının, Kalbin ve Tenin Bütün İstekleri içinden bir öykü: Rüzgârlı Bir Gün’de ardı ardına sıralanan cümleler şiire giden bir yolda ilerliyor. Sevgili Caymaz, edebiyatta şiire inanan bir yazar olduğunu bütün ürünlerinde duyumsamamak elde değil. Kitapta geçen öyküler arasında en çok Rüzgârlı Bir Gün’ü şiir niyetine okudum. Bu öyküde şiirsel yapıyı daha belirgin gördüm, diyebilirim. "Şiir olmayan herhangi bir şey edebiyata neden girsin ki!" Virginia Woolf böyle söylüyor. Peki, sen bir yazar olarak şiirin neresindesin, şiire ne kadar inanıyorsun verdiğin ürünlerde?

Onur Caymaz: Bir kere şiir benim için şair olmaktan da öte bir yerde duruyor sevgili Kubilay. Şairlik hâli, şiirsellik ya da bunun etiketi yerine, kelimelerin bunca duyarlıkla bir araya gelişi sonucunda oluşan büyü beni daha fazla ilgilendiriyor. Bir de tabii müthiş zenginliklerle dolu bir mirasın üzerinde duruyoruz. O mahiler ki derya içredir deryayı bilmezler diyen Hayali Bey, aslında pek de yanılmamış. Çünkü birçoğumuz bunlardan habersiz. Yeni imkânlar denen tuzak bürümüş çoklarının gözünü. Artık birtakım görsel çiziktirmeler bile önümüze şiir diye sunulabiliyor. Cevaben karşılığında otuz sayfa yazı okuyorsunuz bunu savunan arkadaştan. Daha kendi dilinin kelimelerini düzenleyememiş insanlar var karşımızda. Alın okuyun, herhangi bir eleştiri yazısı ya da şiir üzerine başka bir yazı. Alıntılarla dolu. Ne kadar çok bildiğini gösterme yarışında insanlar. İler tutar yanı yok. Hayatı sarsacak üç cümle geçmiyor yazının içinde. Kaldı ki zaten belirli kelimeler vardır böyle yazıları yazmak için. Onlar kullanılıyor. Herkes taşın sırrını yazmaya çalışıyor. Ceplerinde i-podlarla gezen adamlardan bunu görmek de hâliyle komik oluyor tabi. Şiir diye sahiciliğini yitirmiş bir şey sunulmaya başladı. Kafiyesi olması gerekmiyor şiirin ezberlenmesi için. Artık kimse, sevgilisine ya da bir başkasına armağan etmek için iki mısra şiir ezberlemiyor. Benim şiirle ilişkim bu düzlemde başlıyor işte. Kendimden bir eski dost. Vapurlara bindiğimde okuduğum, söylediğim bir yalnızlık aracı şiir. Hayatımın her yerine katmaya çalıştığım, Yunus'tan Ritsos'a, Fuzuli'den Nâzım'a bir kocaman yelpaze.

K.B.: Senin de yakından takip ettiğin ve kitaplarına şiirlerinden anımsatmalar yaptığın İkinci Yeni şairleri. Şiiri düzyazıya taşıma ülküleri vardı. Senin düzyazıya kayma sürecinde bu faktör ne kadar baskın çıkıyor?

O.C.: Çok fazla ilgisi yok. Ben herhangi birinin yolundan gitmeyi seçmiş biri değilim. Başlarda öyleydim ama çıktığım yolda kayboldum. Bu işte de önemli olan şey kaybolmak zaten. Kaybolunca geri dönüşün yok. Kişioğlu sonrasında bu geri dönüşü aramaktan vazgeçiyor üstelik. Ondan sonra gelsin yeni yazarlar, yeni kitaplar, yeni idealler. Bunu seviyorum. İnsanın savrulması kadar güzel ne olabilir? Bir şey yazarken bu düzyazı mı olacak, şiir mi olacak diye düşünmüyorum pek. Nasıl olsa hepsine kendi şiirimi katıyorum.

K.B.: Birgün gazetesinde bir köşe yazında okudum. Şöyle diyorsun: “İlk çocukla ikinci çocuğun adı bile kafiyelidir bizde." Şiir okurunun azlığından yakınıyorsun. Köşe yazını okurken, Doğan Hızlan'ın şu sözü geldi aklıma. Diyor ki: "Şairlerimiz en azından birbirlerinin  kitaplarını okusalardı şiir okuma oranımız çok yüksek olurdu." Şiirle iç içe olan bir toplumda yaşamamıza rağmen, birbirlerimizin yazdığı şiirleri okumaya bile kayıtsız kalabiliyoruz. Buradan, çok şiir yazan ama hiç şiir okumayan bir toplum olduğumuz mu çıkıyor ortaya?

O.C.: Kesinlikle. Lise yıllarımı anımsıyorum. Arkadaşlar gelip rica ederdi: ‘Abi bir şiir yazar mısın? Bir kız var da...’ Evet, adını anımsayamadım bir şair, her şey bir güzel kız için yazılır der, doğru ama bizdeki durum başkaydı. Aynı şiiri üç beş değişik kıza kullanan vardır. Burada şiir sadece maşaydı yani. Zaten şiir bizde ya bu maşa olarak kullanılır ya da bir gençlik heyecanıdır o. Gençken insan deli doludur, sever âşık olur falan, sonra geçer hepsi, olgunlaşır, büyür bilmem ne! Yaygın kanı budur. Böyle bir algılayış ne yandan bakarsan bak sakattır oysa. Bugün doğru dürüst oturup televizyon izleyemiyorsak, iki satır gazeteyi doğru dürüst okuyamıyorsak, hiçbir şeye karşı tahammülümüz yoksa bunda gittikçe şiirsizleşiyor olmamızın da payı yok mu sanırsınız. Şiir hayatımızdan çekiliyor ve biz kelimelerin gücünden uzaklaşıyoruz. Otobüste bir yazı gördüm geçende, şoför mahallinin orada üç kelime: 'Pasonuzu istemeden gösteriniz!' Anlatmak istediği şeyden ne denli uzak. Acaba her okuyan, pasosunu isteksiz isteksiz mi gösteriyor...

K.B.: Sinemalar ya da senin deyiminle, "Rüzgârda kireç badanalı duvara çarpıp duran, yağmurun ıslattığı o boş, beyaz perde" gündelik yaşantılarımızda ne kadar yer alıyor? Herkesin bir şeyleri seyrettiği gökyüzü sineması olduğuna mı inanıyorsun?

O.C.: Serkan Işın sağ olsun, bundan birkaç yıl evvel Sanki Yarın Nisan çıktığında bir yazı yazdı. Bunca Yeşilçam duyarlılığını, saflığını falan nereden buluyormuşum. Hakaretimiz bir yazıydı. Seviyorlar öyle şeyi. Fakat neden bulmayayım; Muzaffer İzgülerle, Necati Cumalılarla, Tarık Dursunlarla, Behrengilerle, Muhsin Beylerle büyüdüm ben. İnsanın içinde olup da su yüzüne çıkmayan bir duygu yoktur. Demek ki hâlen insan olmanın o en güzel yanını taşıyorum içimde. Hem bu, sürekli Cioran'dan Adorno'dan vb.lerden bahsetmekten iyidir. Onları sevmiyor muyum? Seviyorum tabii. Sadece ben kendi filmimi izliyorum içimde. Bunu söyleyenlerin kendi filmi yok. Kendi dünyamdan ses veriyorum. Bunun için biliyorsun ki kendine bir dünya kurman gerekiyor öncelikle. Sen cüzdanında şiir taşıyor musun hâlen, eve çiçek alıyor musun rakı içeceğin zaman, bundan haber ver? Bu toprağa ait kaç tane türkü, kaç masal, kaç efsane, kaç mısra var kalbinde sakladığın... Bunu anlat bize. Herkes aynı şeyi seyretmiyor Kubilay. Bir arkadaşım vardı, her insan bir kitap derdi. O herkese bu yüzden saygı duyarmış. Saygı duymak zaten iğrenç bir kelime. Ben kitaplarımı önceden seçtiğim için, insanlarımı da önceden seçtim. O yüzden rahatım...

K.B.: Anton Çehov ve Vergillius'dan bir alıntı ile başlıyor Gökyüzü Sineması. Bu tür alıntılar öykünün gizemini mi arttırıyor yoksa anlatılması güç ince detayları eski ustalarla dillendirmek daha mı kolay?

O.C.: İkisi de değil. Ben alıntıları genelde şundan dolayı kullanırım: Bir şey okurken aklımıza bazen başka bir şey gelir ya bir ilk kıvılcım durumu; o gördüğün iki alıntı da Gökyüzü Sineması'na başladığım vakit çok yararlı olmuştu. İçimsıra bir yolculuğa o iki parçayla çıkmıştım. Bundan dolayı metnin başında onlara gönül borcumu, vefa borcumu ödedim. Hatırla, gönülle yaşamayı seviyorum ben. O sebeple. Yoksa bir şeyleri dillendirmek için eski ustaları kullanmak istemem. Onlardan el almak yetiyor. Kendi dili olmayanın kendi dünyası da olmuyor zaten.

K.B.: "O yeşil desenli, sarı kulplu eski kahve fincanı, annem vermişti; gittikçe annelere benzemek, gittikçe babalara, orta kahve törenlerimiz..." Ve birçok kere yabancıladığımız kendimizi, tanıdığımız birilerine -anne ve babalarımıza- benzetmek ihtiyacı. Değişimi yadsıyıp kabullenmekle, hayatımıza katmakla eşdeğer mi? Rüzgârlı Bir Gün öykünde bahsettiğin bu süreç seni korkutuyor mu yoksa bu doğal bir döngü mü?

O.C.: Eskiden korkutuyordu. İnsan yirmilerinin başında aileye karşı daha sert oluyor. Hele geçmişinde ailesiyle uzlaşmazlıkları varsa. Ailenin yerine koyacak başka birilerini hemen buluyor. Fakat herkes gidip de geriye bir tek ailenin kaldığını görünce... İnsan, o kahve fincanlarında güzel bir orta kahve içmek için annesine gittiği zaman, annesi fal bakayım mı sana dediğinde, kahvenin yanına o güzelim irmik tatlısından getirdiğinde biliyor; seni çok anlamasa bile her zaman sığınabileceğin bir limandır orası. O yüzden aile başka bir şey. Onlara benzeme sürecinden bu anlamda korkmuyorum. Sonunda birilerine benzer miyim endişesiyle yaşamak sahteciliği getiriyor yanında. Ben daha çok 'ne olacaksa o olur'culardanım. Düşmeyi göze almadan salıncağa binemezsiniz.

K.B.: Bazı öyküler büyüler beni. Daktilonun sesini duyumsarım. Bu sesi duyumsatan öykülerinden mesela; Mavi Bir Elbise, Sanki Yarın Nisan, Cihangir'de Bir Batık, Rüzgârlı Bir Gün gibi... Benim için ilk cümlede biten öyküler. Belki de öyküler hiç bitmiyor. Murathan Mungan'ın Sanki Yarın Nisan öykü kitabında yazdığı yorum gibi, hikâye belki de sonunu okura bırakıyor. Selim İleri'nin, annesini anlattığı kitabı Annem İçin’de çok etkilendiğim bir taraf bulurum. Annesi sürekli romanların önce son sayfalarını okur ve sonucu öğrenirmiş. Eski edebiyat gibi kurgusal yazıların geride kaldığı yeni bir yazın hayatı içindeyiz. Her şey bitmiş ve artık sen olanları bir sıraya koymaya çalışıyorsun. Belki de sırasız yazıveriyorsun. Bu yeni yazın türünde seni de fazlasıyla buluyorum okumalarımda. Adeta bir öykü değil bir anılar zinciri anlatıyor, bir şiir değil bitmiş bir acıyı dile getiriyorsun. Bir anlatı adeta! Selim İleri için anlatı yazıyor diyen günden güne çoğalıyor açıkçası. Peki, senin öykü ve romanlarında ne kadar anlatı ne kadar kurgusal bir taraf var?

O.C.: Bilmem. Bunları ayırmak etle tırnağı birbirinden ayırmak olur. Kısacası işkence. Fakat. Şu var: İçinde yaşanmışlık olmayan her şey yazarın yetersizliğine bağlı olarak insanı metinden soğutabilir. En azından benim için bu böyle. İçinde bulaşık yıkanmayan, telefon faturası ödenmeyen, kahramanın çorabını çıkarmadığı, yemeği üstüne dökmediği öykülerden sıkılıyorum. Hayat gülümsemeli yazılanın içinde. Bu olmayacaksa ciddi bir fikir birikimi gerekiyor. Romain Gary onun için başucu yazarımdır hep. Fuentes, Proust, Şinasi Hisar, Tanpınar, Füruzan, Soysal, Ağaoğlu. Daha böyle çok isim sayabilirim. Bu insanların kelimeleri sıcaktır. Bir insan yüreği gibi atıp dururlar. Güncel söylemse rahatsız edici. Şöyle insanların yaşadığı bir dünyadayız, aman canım, diyor adam; Dostoyevski de neymiş, yazmış öyle beş yüz sayfa. Anlat ne olduğunu bitsin arkadaş. Bilelim Suç ve Ceza mı önemli olan, diyor. Bunu diyebiliyor. Cahillik boy veriyor artık. Edebiyat yapan yazarları sevmiyorum, diyor bir diğer taraftaki. Öteki diyor ki, romanla arama yazım kılavuzu sokmam, kusur üslûptur. Hayır efendi. Kusur üslûp falan değildir. Üslûp o kişinin ruhunu yazdıklarında bulmaktır. 'Birçok' kelimesi yerine 'bir çok' yaz sen, ondan sonra ben yazıyla arama yazım kılavuzu sokmam de. İşin doğasına aykırı değil mi bu? Bilmediğin bir dilde yazı yazmak namussuzluktur, çünkü yazı, namus, şeref gibi kavramlarla da ilintilenmelidir. Kısacası kurgunun anlatıdan koptuğu yerle anlatının kurguya dahil olmadığı yerler benim alanım dışı denebilir.

K.B.: Hayatına giren kadınlar ve şairler... Ne kadar bağdaştırıyorsun bu iki kavramı? Bu iki değere karşı güçlü bir edebi kimliğin oluştu mu; yoksa seni sürekli bir devinim içine sokup şekillendiriyorlar mı? Eğer öyleyse bu durum senin için bir yenilik mi, yenilgi mi?

O.C.: Hayata giren her kadın bir yenilgidir. Her yeni şairin bir yenilik olması gibi. Bu iki kavramı çok da bağdaştırmıyorum aslında. Hayatımda çok kadın olmadı. Çok şair tanır, okur ve bilirim. İkisinden de pek bir yarar gördüğümü söylemem. Bazı kadınlar ve şairler hariç tabi. Kaldı ki sevgili Kubilay, hayatımıza giren her şey bizi değiştirir, farklılaştırır, yeniler. Bunları sadece kadın ve şair olarak tanımlamamak gerekiyor kanımca.

K.B.: Son öykü kitabın olan Kalbin ve Tenin Bütün İstekleri'nin başlı başına kendisinin bir öyküsü olduğunu biliyoruz. Bu öyküyü bizimle paylaşır mısın?

O.C.: Bir akşam anımsıyorum, beş altı yazar yemeğe gitmiştik. Kimler vardı acaba? Herkes o aralar yazdığı şeylerden bahsediyordu. O geceye kadar kitabımın ismi, kitaptaki novellanın ismiydi, yani Gökyüzü Sineması. O gece Selim İleri bana yazmak istediği bir hikâyeden bahsetmişti. İsmini koymuş yazacağı şeyin ama henüz metin ortada yokmuş. İsmi ne diye sorunca Kalbin ve Tenin Bütün İstekleri, diye cevaplamıştı. Ona da bu ismi çok sevdiğim yazar Bilge Karasu hediye etmiş. "Benden de sana geçsin bu isim hadi," diyerek gülümsedi. Becerebilir miyim diye çok düşündüm. Sonuçta Türkçenin iki ustasından kalan bir isim vardı elimde.

K.B.: Her öykü kitabında okurun karşısına uzun bir hikâye ile çıkıyorsun. Bir Solgun Masal, Hüzün İyidir, Gökyüzü Sineması... Bu öyküler sanki her biri romanın yol haritası oluyorlar. Öykülerinde kullandığın şiirsel dil gibi, öykü ile romanın kardeşliğine de inanıyor musun?

O.C.: Evet uzun hikâyeyi çok seviyorum. Ve ne hoş fark etmen: Her kitabımda bir uzun hikâye var evet. Bir romana göndermesi var evet her üçünün de. Hatta bunları roman diyerek yayımlamak bile mümkün. Ama roman benim gözümde çok daha büyük bir şey olduğu için onlara roman demek cüretini gösteremiyorum. Sadece romanla hikâyenin kardeşliğine değil, bütün edebi türlerin birbiriyle kardeş olduğuna inanıyorum. En önemli olan şey yazıdır. Yan yana düşmüş harfler ilgilendiriyor beni. Yoksa onlar roman olmuş, şiir olmuş pek fark etmiyor. Bu açlığı önemsiyorum daha çok.

K.B.: Son olarak uzun zamandır roman yazmadığını biliyorum ve merakla bekliyorum. Ve benim gibi birçok okurun da bu beklenti içinde olduğunu düşünerek, sormak istiyorum: Roman yazacak mısın?

O.C.: Roman... Tabii. Ama şu sıralar yeni bir heyecanım var. Üçüncü şiir kitabım geliyor ocak ayında: Yaz Tarifesi. Onunla uğraşıyorum. İki roman projesi var. Biraz biraz belirdi her ikisi de tam bir aydınlık yok henüz. Şimdilik sadece belirsizlik içinde yazıyor, arıyorum. Bakalım. Roman yazmayı özledim ama. Bunu biliyorum.

Çok güzel bir söyleşiydi. Teşekkürler Kubilay.

K.B.: Sevgili Caymaz, bu hoş konuşmada yazın dünyanı bizimle paylaştığın için ben de teşekkür ediyorum.

Onaltıkırkbeş, 15 Ocak 2009





14 Kasım 2026 Cumartesi

Kubilay Bürgan-Metin Zakoğlu Söyleşisi (İstanbul Cadde Life Dergisi/Kasım 2011 Sayısı)

 


Tiyatroda Devrim Yaratan Adam

Türk tiyatro izleyicisi Metin Zakoğlu’nu ilk defa Nikolay Gogol’ün ünlü oyunu "Bir Delinin Hâtıra Defteri" ile tanıdı. Türk tiyatrosuna daha önce denenmemiş "Çocuk Stand-up"ı ve "Evde Tiyatro" gibi özgün açılımlar getirdi. Yenilikçi tiyatronun ünlü ismi, oyuncu, yönetmen ve yazar Metin Zakoğlu, sanat yaşamını İstanbul Cadde Life Dergisi için Kubilay Bürgan’la paylaştı.

Kubilay Bürgan: Türk tiyatro izleyicisi sizi Bir Delinin Hatıra Defteri ile tanıdı. Öte yandan, Türk tiyatrosuna daha önce hiç denenmemiş Çocuk Stand-up’ı ve Evde Tiyatro gibi özgün açılımlar getirdiniz. Peki, Metin Zakoğlu tiyatroyla nasıl tanıştı? Bizimle paylaşır mısınız?

Metin Zakoğlu: 1994 yılında başladı serüven. Umudum Tiyatro adında özel bir tiyatro kurdum ve Bir Delinin Hatıra Defteri adlı oyunu oynamaya başladım. Aynı yıl bu başarı beni Şehir Tiyatroları’na soktu. 2003 yılına kadar bu tiyatroda çalıştım ve 2004 yılında Kulis Oda Sahnesi adında yeni, öncü bir mekân oluşturdum. Ev Tiyatrosu konseptine sahip Kulis Sanat Evi, 2007 yılında “Tiyatro Özel Ödülü” aldı. Burada, birbirinden farklı 13 yeni oyun seyirciyle buluşuyor. Seyirciler, her akşam yeni bir oyun izleyebiliyorlar.

K.B.: Zakoğlu Tiyatrosu’ndan bahsetmek istiyorum. Sahnelediğiniz klasik oyunları grotesk yaklaşımlarla yorumlayarak, bunu da farklı mekânlara taşıyarak tiyatro sanatına yenilikler getirdiniz. Bu sıra dışı denemelerinizle öncü bir tiyatrosunuz. İlk çıkıştaki amaç neydi? Klasikleri tiyatro izleyicisine sevdirmek mi, yoksa tamamen geleneği bozup tiyatro sanatına özgün yorumlar mı getirmek?

M.Z.: Evet, öncü bir tiyatroyuz. Bizi diğer tiyatrolardan ayıran en önemli özellik, şarabınızı içerken tiyatro seyredebiliyor olmanız. Klasiklerin ruhunu bozmadan bunu başarabildiğimizi düşünüyorum. Birçok izleyici yorumu alıyoruz. Gelen tepkiler şaşırtıcı. Hayatında Nikolay Gogol’ü hiç tanımayan, okumayan insanlar var. İşin asıl boyutu ise tiyatro sanatına ne kattığınızdır elbette. Üzerine bir şeyler katabiliyor musunuz? Farklı açılardan bakabiliyor musunuz? Bu önemli. Sanat kümülatif ilerler. Hayat da öyle! Birikerek gelir. Geçmişten aldığım ışığa yeni bir ruh üflediğimi düşünüyorum. Üzerine bir şeyler katmak! Kesinlikle seyircide farklı bir tat bırakmak ve yerleşik anlayışı değiştirip tiyatronun sadece belli kalıplar içinde yapılan bir sanat olmadığını kanıtlamak istedim.

K.B.: Tiyatronun dışında sinema ve dizilerde de görünüyorsunuz. Televizyona bakışınızı merak ediyorum. Sizin için ne derece önemli?

M.Z.: Televizyon benim için önemsiz bir detay. Sinema ise en az tiyatro kadar heyecanlandıran bir sanat.

K.B.: Bir demecinizde stand-up’ın yalnızca yetişkinler için değil, çocuklar için de yapılabileceğinin altını çizmişsiniz. İlk defa, Çocuk Stand-up’ını siz hayata geçirdiniz. Çocuklara yönelik stand-up fikri nasıl doğdu?

M.Z.: Stand-up bugüne dek büyükler içindi. Neden çocuklara yapılamıyor diye düşündüm. Böyle başladı. Çok zor! Çocuk kolay beğenmez. Beğenmediğini söyler. 20 dakikadan fazla çocuğu bir yerde tutamazsın. Zor olması cazip geldi. Çocuklar gösteride oyunun parçası oluyor. Yaratıcılıkları artıyor. Olmayan objeleri var sayıp kullanmaya başlıyorlar. 40 dakika boyunca çocuklara anlayacakları dilden hikâyeler anlatıyorum. Çevre, sağlıklı beslenme, geç kalmama, diş sağlığını işliyoruz. “Bak, şimdi böyle yap,” diye değil. Bunları yapamayan beceriksiz bir karakteri oynuyor Memiş; çocuklar da doğrusunu Memiş’e öğretiyorlar. Onların bilemediği noktada Memiş, “Bana, şu da şunu söylemişti, acaba doğru mu?” deyip yönlendirme yapıyor. Çocuklar en art niyetsiz izleyicilerdir. Bu anlamda da onlara bir gösteri yapmak dünyanın en zor işidir. Çocuklarla yapılan gösterilerin çoğunun gülme üzerine kurulduğunu gördüğüm için o alanda da bir fark yaratmak istedim.

K.B.: Bir de, Evde Tiyatro! Böyle yeni bir oluşumu tiyatro seyircisine kabul ettirmekte zorlandınız mı? Gelen tepkiler nelerdir, paylaşır mısınız?

M.Z.: Bir müddet kimse inanamadı ama şimdi tüm dünyanın kabul ettiği bir kültür hâline geldi Evde Tiyatro. İzleyiciler son derece samimi buluyorlar ve kendi evlerinin rahatlığında oyun izliyorlar.

K.B.: Bir basın açıklamanız var: “Bir izleyenin olduğu sürece ben çıkar tiyatromu yaparım,” demişsiniz. Türkiye’de tiyatro yapmanın zorlukları nelerdir?

M.Z.: Her şey sana tiyatro yapma diyor. Sahne kiraları çok yüksek, vergiler ağır, dizilerden oyuncu bulmak zor. 

K.B.: Günümüzdeki çağdaş tiyatronun tarihinin bağ bozumu Tanrısı Dionysos adına düzenlenen dinsel törenlere dayandığını biliyoruz. Antik Çağ’da tiyatro üst sınıfa özgü bir etkinlikti. William Shakespeare ile birlikte antik tiyatro dinsel niteliğini yitirmiş, popüler bir eğlence türü olmuş. Bu bağlamda günümüze gelecek olursak, milenyumdayız! Tiyatronun geçirdiği bu evreler sonrasında, içinde yaşadığımız çağda tiyatronun işlevi nedir?

M.Z.: Öncelikle şunu belirtelim ki tiyatro bir sahne sanatıdır. Tiyatro eseri, olayları oluş hâlinde gösterir. Bu yönüyle konuşma ve eyleme dayanan bir gösteri sanatıdır da. Yaygın bir deyiş var: "İnsanı, insana, insanla, insanca anlatma sanatı..."

İlk tiyatro Atina’da yapılmış. Dediğiniz gibi tiyatro antik dönemde üst sınıfa özgüydü. Her yıl Dionysos’u kentin hangi ileri geleninin onurlandıracağına karar verilir ve bu kişi etkinlikleri düzenlerdi. Bu nedenle sosyal itibarla da doğrudan ilgiliydi. Tanrı adına bir yarışma yapılır ve en iyi oyun, hazırlayan kişinin itibarını artırırdı. Bu dönemde oyunlarda dekor ya da kostüm bulunmazdı. Sahne tamamıyla boş olur, baş roller de önemli kişiler tarafından oynanırdı. Bir de anlatıcı görevi gören “koro” vardı elbet. Günümüzde geçerli olan oyunculuk anlayışı yoktu ve ifade edilen duygular, oyuncuların ellerinde tuttukları ve yeri geldikçe yüzlerine koydukları maskelerle belirtilirdi. Bugün tiyatronun simgesi hâline gelen gülen ve ağlayan maskeler bu uygulamanın bir uzantısıdır.

Sizin de bahsini ettiğiniz gibi, William Shakespeare’in ön plana çıktığı dönemde ise artık tiyatro dinsel niteliğini yitirmiş ve popüler bir eğlence türü olarak dikkat çekmiştir. Antik Yunan’dan izler taşısa da halkla olan doğrudan ilişkisi nedeniyle tiyatro yaklaşımları değişime uğramıştır. Komedi ve trajedi türlerine tarihsel oyunlar kategorisi eklenmiştir. Ayrıca tiyatro artık profesyonel bir etkinlik olmuştur. Shakespeare tiyatroyu, kıyafetle cinsiyet değiştiren roller yazarak oldukça komik ve ironik hâle getirmeye çalışmıştır. Günümüze gelecek olursak: Katılımcı tiyatro! 

Seyirciyi izleyici konumundan çıkarıp aktif hâle getirmek bence.

K.B.: Son olarak yeni bir projeniz var mı?

M.Z.: Yeni projem, engelli izleyicilerin evinde tiyatro yapmak. Bu da katılımcı tiyatro anlayışına bir örnek teşkil ediyor. Bana gelemeyenlerin tüm engellerini ortadan kaldırıp ben onların ayağına gidiyorum, üstelik hiçbir bedel almadan.



İstanbul Cadde Life Dergisi, Kasım 2011, Sayı: 12

13 Kasım 2026 Cuma

DIANA

                                                        Klasik Diana heykeli/Louvre,Paris

lirik bir operaydı

eskil bir taşa yontuydum
kim bilir
ilk hangi çağın gezgini ulaşacak
periler ülkesine
...

her şey bitti, biliyorum
ve buzul eridi ve nehirler
ücra ve fakir (*)
azınlık bir ormana aktılar
...

kara tabutlar içinde mumyalanmış
yüreğim
sana son valsini yapacak

izle şimdi Diana

seni bırakıyorum yüzyıllar önce şimdi
bu çılgın, derin sulara
uzaklaşıyor gövden, gözden yitiyor, kayboluyor
dayanamıyorum Diana

bir an kuruluyor evren
yerimi alıyorum mahzun
seni düşlerken Kur-an'daki bütün gazaplara
seni düşürüyorum Diana
anılara yaslandığım gecede sol elimi kesiyor
ağıtlar dolusu kan gelincikleri sunuyorum Tanrı'ya

GÖVDEMDEKİ AĞIRLIĞIMCA ÖZLÜYORUM SENİ DIANA

bir nehir kıyısındaki harmoninin içindeki renkleri
sallıyorum, görebiliyor musun Diana

ilk sahnede, bir Orta Çağ kentinde
fahişelerin yakıldığı tahta evde
çarmıh acısı içinde düşlere dalıyorum
son tahlilde selamlıyorum Azrail'i
engizisyon duruşması Diana

kıyameti kendi içinde bir atlas burası
sonra bir suret bakıyor bana
o sensin
gönüllü imgenle karalıyorsun tabletimi
ıskalamıyorsun...

imdi

son sahnesi olmayan bu operada
girdap içinde yokluğa karışmak ister gibiyiz

ve fakat Diana sen son şiirini yazıyorsun
yüzyıllar önce şimdi Diana
bu çılgın,
bu derin sulara
lirik bir opera

https://www.youtube.com/watch?v=X83IYWmcEFg&list=PL7C8E43A462F3BD34

Akköy Dergisi / Mayıs-Haziran-Temmuz 2012

Kubilay Bürgan mahlası ile

*Yahya Kemal




18 Ekim 2026 Pazar

Selim Ağbi

Ustama,

"Sevgiyle, iyi ki yine geldiğin için," demiştin bana yıllar evvel kitabını imzâlarken. Yine aynı şeyi söyledin. Hiçbir zaman hiçbir koşulda tek bir harfini bana esirgemediğin için sana geldim. Yine esirgemedin. Konuştum seninle, birlikte ağladık. Her zaman olduğu gibi bugün de bana iyi geldin Selim Ağbi.💐 







18 Ekim 2026

Pazar

https://youtu.be/s-TwMfgaDC8?si=cBthHtWxWzHHM_Hj

Selim İleri'nin en sevdiği o hüzünlü arya. Maria Callas seslendiriyor. 











16 Ekim 2026 Cuma

"Mühim Olan Sessizlik!"*


Aşka doğru söz bitti.

Sözcüklerin zihin dünyamda anlamları kalmadı. 

Belki de bu yüzden evren beni lucy'nin yanına, çocukluğumun Çengelköy'üne sürükledi bu gece. 

İnsanda sözcükler tükenirse, onu ancak ve ancak doğanın o "harfsiz" kucaklaması kuşatabilir. Doğasından kopan insan bunu nicedir anla(ya)mıyor. Israrla ve ısrarla harf üretmeye çalışıyor. Doğa, harflerin yetmediği yerde bir başka frekansta dinler, bir başka frekansta konuşur bizimle. Kim bilir, evrensel bir "varoluş" dilidir o! 

Bunu hissedebiliyorum. 

-Hiçbirşeyokumayayımhiçbirşeyyazmayayımyazdıklarımokuduklarımhakkındahiçkimsebenimle konuşmasınvebendehiçkimseninbirmeselehakkındakianalizlerinisöyleşileriniokumayayımirdelemeyeyimkonuşmayayımdinlemeyeyimistiyorum.

Sadece o sonsuz evren ve sessizliğim.

Hamlet ne diyordu o son sözünde:

"Mühim olan sessizlik!"

15.10.2026

Alıntı:William Shakespeare 

https://www.youtube.com/watch?v=hLob10JpibM&list=RDhLob10JpibM&start_radio=1


6 Ekim 2026 Salı

Merve Demir Eski Bir Fotoğrafa Doğru adlı şiir kitabının yazarı Volkan Öten ile konuştu.


Merve Demir: Merhaba Volkan, uzun bir aradan sonra tekrar seninle edebiyat konuşmak benim için heyecan verici. Bir gün evvel seninle edebiyat üzerine sohbetimizden sonra çok gerilere gittim açıkçası. Geçen yıllarda okuduğum Eski Bir Fotoğrafa Doğru adlı kitabını seninle o gece telefonu kapattıktan sonra bir heyecanla yediden kat etmek istedim. Seninle konuştuğumuz konular, beni kitap üzerinde düşünmeye yöneltti ve aklıma gelenleri sana sormak istedim. Hemen başlamak istiyorum.

Volkan Öten: Merhaba Merve, çok incesin. Çok sağ ol. Uzun bir aradan sonra ben de edebiyat konuşmayı özlemişim. O gece hakikaten çok verimli bir sohbet gerçekleştirdik seninle. Çok şey öğrendim senden. Telefonu kapattıktan bir süre sonra beni yeniden arayıp, kitabımı tekrar okuduğunu ve benimle söyleşmek istediğini duyunca çok heyecanlandım. Umarım senin için de benim için de okuyanlar için de verimli bir söyleşi olur.

M.D.: Hemen başlayalım o halde. “Eski Bir Fotoğrafa Doğru” adlı kitabında geçmiş, yalnızca hatırlanan bir zaman değil; yeniden yaşanan, yeniden kurulan bir dünya gibi duruyor. Senin için geçmiş gerçekten geçmiş midir, yoksa şiirle birlikte yeniden mi yaşanır?

V.Ö.: Merve, hepimiz biliyoruz ki, geçmiş yeniden yaşanamaz. Fakat edebiyat, geçmişte bir yerde kalan o dünyaya ait havayı günümüzün okuruna hissettirme işi değil midir? Bu minvalde şiir sanatının geçmişi yaşatma iddiası, fantastik bir olgu elbette. Asıl mesele, o dünyanın havasını günümüzde koklayabilmek. Bu çok özel bir durum. Bunu yaratıcı sanatlar içinde en iyi hissettiren de edebiyattır. Hep demiyor muyuz, edebiyat bir dünya yaratmaktır, diye. Aslında yazarlar geçmişi deşerken, onu yeniden inşa ederler. Yaşanmışlıklar geleceğe aktarılırken geçmiş kendini yeniden yaratır. Böyle.

M.D.: Şiirlerinde İstanbul yalnızca bir mekân değil, neredeyse şiirin karakterlerinden biri. Beyoğlu, Çukurcuma, Boğaziçi, Kadıköy, Üsküdar, Adalar. İstanbul senin şiirinde nasıl bir duyguya dönüşüyor?

V.Ö: Duyguları harekete geçiren bazı imgeler vardır. Bu, çoğu yazarda olduğu gibi bende de elbette mekanlardır. O mekânın tarihi, kültürü çok değerli hiç kuşkusuz fakat şiirimde bunlardan bağımsız bir şey söylüyorum. Bir semtin herhangi bir alanında yaşanmışlığınız varsa, bu hatırlamaya dönüyor. Şiir bende biraz da hafıza ile ilgili bir uğraş. Çok hatırlarım ben. Semtler benim için okumam gereken tarihi ve kültürü olan yerlerden çok, hatırlamam gereken yerlerdir. Peki, neyi hatırlarım? Burada insan meselesine geliyoruz. İnsan yoksa şehirlerin kendi içinde bir anlamlarının olacağını sanmıyorum. Şehirlerdeki yaşanmışlıklarım bir sayıklamaya dönüyor şiirimde. Hatırlamazsan yazamazsın. Yazmanın en temel güdüsü hatırlamaktır. Doğal olarak bende de böyle işliyor.

M.D.: Kitapta aşk ile yalnızlık çoğu zaman birbirinden ayrılmıyor. “Seni çok özledim” duygusu, senin şiirinde aşkın doğal sonucu mudur, yoksa aşkı var eden temel duygu mudur?

V.Ö.: Aşk, yıkıcıdır. Biten, yıkılan bir şeyin ardından özlem başlar. Bu yıkıcılığa, bitimliliğe tahammül etmek hakikaten çok zor insan için. Sen de beni iyi tanıdığın için, buna tahammül etmekte ne kadar zorlandığımı iyi bilirsin. Soruna gelirsem, özlemek hem sonuçtur hem de süreç içinde yaşanılan da bir duygudur. Fakat aşkı var eden tek duygu özlemek değildir elbette. Çok farklı duygu durumlarına girebiliyor insan âşık olunca. Zaman zaman insanın kendisinin dahi tanımlayamadığı duygu durumunu sevdiğine canhıraş bir şekilde gösterebilme telaşı değil midir? O duygu durumunu hissettirememe imkansızlığı. Yakıcı hakikaten. Şiirime de böyle yansıması işin doğasından.

M.D.: Marcel Proust, Virginia Woolf, Sait Faik, Nâzım Hikmet, Turgut Uyar, Edip Cansever, Attilâ İlhan gibi birçok edebî isim şiirlerinin içinde beliriyor. Bu şair ve yazarlarla kurduğun ilişki bir etkilenme mi, edebî bir sohbet mi, yoksa kendi şiir dünyanı kurmanın bir yolu mu?

V.Ö.: Seninle de uzun uzun irdelediğimiz bir mevzudur hatırlarsan. Etkilenmekten söz alınca genelde olumsuz bir şey anlaşılıyor, değil mi? Bir yazar etkilenmeden kendi sesini bulmalı diyorlar. Bu ilk başta kulağa hoş gelen fakat çok da karşılığı olan bir durum olduğunu sanmıyorum. Binlerce yıllık bir edebiyat geleneği içinde etkilenmeden yazamazsınız. Hiç kuşkusuz, bu etkilenmeyi ısrarla o yazarın üslubuna dönüştürürseniz tehlikeli. Aksi halde geçmişte bu işe emek vermiş ustalarla düşünmek, benim için entelektüel bir uğraş. Bu da şiirime yansıyorsa, ne mutlu.

M.D.: “Deniz özgürlüktür”, “deniz yalnızlıktır”, “deniz sonsuzluktur”, “deniz uyanıştır” diyorsun. Deniz senin için bütün bu karşıt duyguları nasıl aynı anda taşıyabiliyor?

V.Ö.: Merveciğim, en başta sorunu düzelterek başlamak isterim. Bu söz ettiğin duygular karşıt duygular değil. Hepsi kendi içinde çok başka anlam katmanları olan, şiirimde kullanmış olduğum imgeler. Düşünsene, bir insan denize baktığında hep aynı imge üzerinde mi oyalanır? Elbette hayır. İnsanı insan yapan şeylerden biri de, belli bir yere bakarken çok farklı duygu durumlarını bir arada yaşamasıdır. Unutmayalım, insan bir bileşendir.

M.D.: Kitapta aşk şiirlerinin yanında işçiler ve eşitsizlik de önemli bir yer tutuyor. “Emek var emek var” derken şiirin toplumsal bir sorumluluğu olduğunu mu düşünüyorsun Volkan?

V.Ö.: Elbette Merve düşünenler olmuştur gelgelelim ben masama oturduğumda kendimi bu yönde güdüleyerek şiir yazmıyorum. Ben etkilenme alanlarımla meşgulüm. Şu toplumcu olsun, şu bireyci olsun diye yola çıkmıyorum. Öyle bir derdim yok. Ayrıca bu çok ısmarlama bir davranış olur. Şunu da itiraf etmeliyim, ısmarlama yapılan işleri de sevmiyorum, biliyorsun. Şair, yaşadığı topluma bakınca işin doğası gereği bu meseleleri de görüyor zaten ve işlemek elzem oluyor. Bendeki güdülenme de bu olsa gerek.

M.D.: Şiirlerinde eski eşyalar, kitaplar, gramofon, taş plak, kum saati, fotoğraf, defter ve saat gibi nesneler çok güçlü çağrışımlar yaratıyor. Sence bir eşya, bir insanın hatırasını insandan daha uzun süre taşıyabilir mi?

V.Ö: İnsan yoksa o eşyalara yüklenen anlam da yok demektir. Kendi başlarına bu eşyaların bir anlamı yok demeye getiriyorum. Fakat o eşya ile kurulan ilişki insanda çağrışımlar yaratabiliyor. Herhangi bir tarihte sevgili tarafından size hediye edilen bir kum saatini ya da bir dolmakalemi ele alalım. O kum saatini ya da dolmakalemi sevgilinizin size verdiği anı düşünürken, o anda neler yaşadıklarınız da hafızanızdan düşmeye başlıyor. Bir kum saati, bir dolmakalem sevgilinizle yaşadığınız belli bir dönemin bütün yaşanmışlıklarını ortaya dökebilir. Buna doğal olarak hatırlamak diyoruz. Peki insan neyi hatırlar? Elbette hatıraları hatırlar. O hatırları hatırlamak için de insana ihtiyaç var. Soruna  geri dönersem, hatırlamak bir insan davranışıdır. İnsanlar olmasa, o hatıralar da geleceğe taşınamaz hiç kuşkusuz. Unutmayalım, eşyalar insanlarla yaşamazlar, insanlar eşyalarla yaşarlar. Fakat bu eşyalar üzerinden hatırlanan hatıralar kayda geçilir. Bu da edebiyatla ilgili bir durum. Hatıraları eşyalar değil, edebiyat geleceğe taşır ve kalıcı hale getirir, yapıcısı da insandır.

M.D.: “Bu çağa ait değilim” diyorsun Volkan. Protest bir taraf da var şiirinde. Sen nasıl bakarsın bilemiyorum ama, şiirlerinde geçmişe duyulan özlem çok belirgin. Peki bugünle kurduğun ilişkinin temelinde bir yabancılaşma mı var, yoksa geçmişten bugüne bakarak bugünü anlamaya çalışma çabası mı?

V.Ö.: Merve, hiç kuşkusuz bu çağda yaşıyorum. Bu çağın verimiyim. Bu çağın yabancısı değilim. Zaten çağın getirdiklerini bilemezsen, hiçbir şeyi geçmişteki olgularla karşılaştıramazsın. Gelgelelim bu çağın her normunu sevmek zorunda da değilim. Biliyorsun, bu konularda biraz katı tarafım var. Bunu değerlendirmek sana kalsın. Ne kadar pesimistim ne kadar optimistim bunu ben biliyorum belki ama şiirimde okura yansıyan tarafı ölçmek gibi hadsizlik yapmak istemem. Fakat şunu söylemek isterim, yaşadığım çağ kolaylıklar çağı ve bu nimetlerden ben de faydalanıyorum; fakat “Bu çağa ait değilim,” vurgusu, içinde bulunduğum çağın yozlaşan değerlerine bir diklenmedir. Böyle bakıyorum.

M.D.: Kitabında mitoloji, tarih, din, farklı uygarlıklar ve coğrafyalar iç içe geçiyor: Zeus, Poseidon, Gaia, Roma, Bizans, Osmanlı ve birtakım tarihi figürler. Şiirinde bu tarihsel ve mitolojik katmanları kullanma temelinde nasıl bir arayış var?

V.Ö: Şair, doğayı, çevreyi, mekanları, kentleri gözlemleyip yazdığı kadar, okuduğu metinler üzerinden de şiirini kurabilir, inşa edebilir. Bu benim okuma alışkanlıklarımla doğrudan bağlantılı bir durum olsa gerek. Bir arayıştan ziyade elimdeki malzemeyi kullanmak diyelim.

M.D.: Kitabın sonlarına doğru şiir neredeyse bir itirafa dönüşüyor ve “Seni Çok Özledim!” diyerek bitiyor. Bunca şiirden, hatıradan, aşktan, yalnızlıktan ve tarihten sonra geriye gerçekten tek bir cümle kalsaydı, bu cümle yine “Seni çok özledim” olur muydu?

V.Ö.: Merveciğim, yazdığım o şiiri anımsıyorum. Bir şiirin final dizesi üzerinden bütün bir kitabın ana fikrini oluşturmak çok sınırlayıcı bir yaklaşım olur. Fakat yoğun bir şekilde işlediğim konuları örnek verdiğin için ifade etmeliyim. Edebiyat, bir bakıma bitimliliğe diklenmek değil midir? Kalsın, diye yazarız. Kaybolmasına izin vermemek için yazarız. O, “bitimlilik” hemen arkasından “özlemek” duygusunu doğal olarak getirir, kalbe yerleştirir. Bu duyguyla yaşamak, birçoğumuzda olduğu gibi, benim için de zaman zaman hakikaten yük olabiliyor. Bu duyguları çok derinden yaşadığımı ve benim için yıkıcı olduğunun farkındayım. Fakat işin güzellik tarafı da var. İnsan özlerse, ilk başta hayal kurar. Hayali gerçekleşmese de o an içinde yaşanmışlıkları hatırlayarak mutlu olabilir. O hayal gerçek olmasa da aklımızın sinemasında bir şeyleri canlı tutabiliriz. Bunu değerli buluyorum. Tabii, hayal bittikten sonra hüzün çıkageliyor. Hüzün, her zaman olmasa da, iyi bir duygudur diye düşünüyorum. İyi ki bu insani vasıflara sahibiz. Bundan güzel ne olabilir?! Değil mi?

M.D.: Volkan, bu kısa ve güzel söyleşi için sana çok teşekkür ediyorum.

V.Ö.: Ben de ilgi ve alakana çok teşekkür ederim Merve. Edebiyatla kal. Çok sevgiler.

Edebiyat Burada, 11 Eylül 2026

Kaynak: Edebiyat Burada - "Merve Demir Eski Bir Fotoğrafa Doğru adlı şiir kitabının yazarı Volkan Öten ile konuştu."

Röportaj: https://edebiyatburada.com/merve-demir-eski-bir-fotografa-dogru-adli-siir-kitabinin-yazari-volkan-oten-ile-konustu/

10 Eylül 2026 Perşembe

Gülüşün Eski Bir Uygarlığın Kıyısına Çiçek Açıyor

Gülüşün
Eski bir uygarlığın kıyısına
Çiçek açıyor sevgilimm
Binlerce yıldır sulanmamış topraklar bereketleniyor

Bir tapınağın sütunlarında rüzgâr ılık esintisiyle
Adını fısıldıyor

Gülüşün var ya sevgilimm
Karanlık ve çorak uygarlıklara ışık oluyor

İşte o anlarda zaman biraz daha yavaşlıyor
İçimdeki yıkık kentler yeniden kuruluyor

Ve ben binlerce yıllık yalnızlığın ortasında
O gülüşüne rastlamak için geziyorum kentleri

Bir gün beni ararsan o yıkık taşların arasında
Bil ki orada gülüşünü ezberliyor aklımın sineması

Eski bir uygarlığın deniz kıyısı kasabasında kavuşalım
Gülüşünü getir olur mu sevgilimm

10.09.2026


9 Eylül 2026 Çarşamba

Yaşamak Çıkageliyor

Her köşe başında
Seni görecekmişim gibi
Yavaşlıyor adımlarım

Yokluğun içimde tuhaf bir boşluğa dönüşüyor

Mor menekşeler koparıyorum
Birden bire
Yıldızlar kayıyor dağınık yalnızlığımdan

İnsan özlediğini aramaktan
Vazgeçmiyor sevgilimm

Sen yoksun diye şehirler yaşamayı kesmezler
Gelgelelim senin yokluğunun başladığı yerde
Bir yaşamamak geliyor kalbime yerleşiyor
Ne acı, değil mi sevgilimm?

Sonra adın geliyor aklıma
Hatırla, sen yaşamayı seviyordun sevgilimm
İşte o zaman bir yaşamak çıkageliyor konuyor
Kalbimin ritmi değişiyor
Seni yaşıyorum şehrin en ücra yerlerinde
Issız ve yağmurlu

09.09.2026

8 Eylül 2026 Salı

Eski Bir Roman Kahramanı



Bir ada hikâyesi miydi o?*

Eski bir roman kahramanı konuşuyordu o öyküde.
Ne diyordu:
"Yürüyorduk. Yirmiyi aşkın yıl önce geldiğim bu deniz kıyısı kasabasında."
"Karda. Kasabasında. Da... da... Kötü uyak. Sı...sı... Kasabası, kıyısı. Kakafoni. Deniz kıyısı kasabasının sokaklarında. İyice kötü. Hayır, daha güzel yazmalıyım."
Sonra yıllar öncesine gidiyor hayat:
Aşkla arkadaşlıklar.
Her Gece Bodrum’u açıp birkaç pasaj okuyorum. Bardakçı. Bana çok uzak bir kıyı kasabası.
Kent insanıyım.
Yapamam oralarda.
Ama biliyorum, romanlar insana olmayacak hayaller kurdurtuyor.
Cem.
Bir tatil kentinde çok acı çekiyor. **
Bodrum.
Kalbi, Bir Denizin Eteklerinde’de dayanamıyor bu ağır dünya koşullarına.
O hikâye değil miydi yıllar sonra bir roman karakterini yeniden canlandıran?!***
Nasıl işlemiş öyküde yazar bu içli sahneyi:
İçerde kilise korosundan bozma klasik müzik...
Bir kreşendo.
Cem,
canına kıyıyor.
Yıllar sonra bir cinnet romanında ifade edecek o sözleri romancı:****
"Ölümlü varlıklar dünyaya acı çekmeye gelirler."
*Eski Bir Fotoğrafa Doğru
**Her Gece Bodrum
***Bir Denizin Eteklerinde
****Mel'un: Bir Us Yarılması

31 Ağustos 2026 Pazartesi

Yağmur Akşamı


Sisli ve yağmurlu bir İstanbul akşamında
yirmi yılı aşkın zaman sonra o senin varlığın
ve sonsuzluğuna eriştiğim orman.
Nasıl da konuştu içime. Yazmadan duramadım.
Sana adayacağım sevgilimm.

Ve şehrin bütün ışıkları yağmur damlalarının içinde titrerken
Sen ve ben
İkimiz
Sonsuzluğun içinde birbirini arayan iki kalp 
Yan yana yürüyorduk o uçsuz bucaksız derin ormanda

Yağmur saçlarına düşüyordu sevgilimm
Ben her damlada sana yeniden yeniden âşık oluyordum
Sokakların sesi çok uzakta kalmıştı
İstanbul susmuştu ve
Yalnızca ayaklarımızın altında ezilen yaprakların hışırtıları
Kalbimin sana doğru hızlanan sesi sonra
Ah, durduralamayacak o atış

Bitimsiz olmasını istediğim o orman ve yağmur akşamında
Sevgim de o kadar sonsuzdu
Nereye gittiğimizi bilmiyorduk belki
Yirmi yıl sonra henüz ilk
İlk defa yolun sonunun nereye varması benim ilgimi çekmiyordu sevgilimm
Çünkü sen yanımdaydın
Ve seninle yürüdüğüm her yol
Varılacak bir yerden çok
Yaşanacak bir ömürdü

Üşüyordum sevgilim biliyor musun?
Ama ellerini tuttuğum o anlarda
Bütün ıslaklığım kalbine doğru buharlaşıyordu

O uçsuz bucaksız ormanda beni ısıtan
İstanbul'un sisini dağıtan
Yağmurun hüznünü parçalayan
Gözlerinin parlaklığıydı sevgilimm

Zaman zaman durup birbirimizin yüzüne bakıyorduk
Ne çok özlemdi orman değil mi sevgilimm?

Yağmur durmamacasına yağıyordu
O an farketmedin sevgilimm
Gözyaşlarım karıştı yağmurun sularına
Yirmi yıl sonra gözlerimden akan
Hüzünle sevinç arası bir duyguydu

Gelgelelim ki sevgilimm içimde tuhaf bir bahar habercisi vardı
Sanki bütün o baharı iki bedende yıldızlara bakarak geçirecektik
Biliyordum ümit ediyordum ama nedense söyleyemiyordum
Ve fakat bütün yirmi yılın yükünü atmış haykırmak istiyordum

Sonra düşündüm:
Aradan yıllar geçecek başka mevsimlerde başka yağmurlar yağacak
Çok başka aşklara ev sahipliği yapacak bu uçsuz bucaksız derin orman
Ama ben her yağmur çiseltisinde senin zarif adımlarını anımsayacağım

Sisli ve yağmurlu bir İstanbul akşamıydı
Uzayıp giden orman
Kısalan ömürler ve bitimlilik
Nasıl da hüzünlüdür değil mi sevgilimm?
Ve fakat her şeye rağmen aşkın sonsuzluğu diyordu içim

Bazı akşamlar bitip gitmez sevgilimm
İnsanın kalbine işlenir gonca gonca

Bir gün o ânı hatırlayacaksam şöyle bir dize yazmalıyım dedim
Şair refleksiyle sevgilimm:

O yağmur akşamında
Kalbimin en karanlık kıyısına
Güneş gibi doğan senin aydınlığındı
Varlığın…

Her anımsamada içime çekeceğim

31 Ağustos 2026


28 Ağustos 2026 Cuma

O An: Kavuşmalar Senfonisi



Yirmi sene sonra bana doğru geldiğin o anı düşünüyorum sevgilimm

Yılların içinden geçip biriktirdiğimiz bütün özlemleri, sustuğumuz bütün cümleleri ve
Birbirimize söyleyemediğimiz bütün sevgi sözcüklerini döktüm dilimden
Yirmi yılın dökülüşü nasıl da hüzünle aktı içimden
O anda aklımın sinemasından geçti bütün geçmiş an an

Senin o bakışın işte sanki ruhun sonsuzluğu bir bakıma
Yirmi yıl boyunca hayalini kurduğu bir kavuşma insana pembe bir düş gibi gelmez mi?
Ve ben senin kalbinin bir köşesinde saklanmışsam
Ve sen her sabah biraz daha büyüyen bir özlemle uyanmışsan
Bana gelmenin ağır yalnızlığını yaşamışsan içinde şimdi çoksun inan bana sevgilimm, çok
Ve ben de o yalnızlığın içinden kurtulup o ana odaklandığımda çokluğumu hissetmiyor muyum sanıyorsun?

Sen ben artık çoklarcayız sevgilimm

İstanbul'un bütün sokakları konuşmaya başladılar ağır ağır o gece sabaha kadar
Ne çok yalnızlıktı şehir benim için bir bilsen sevgilimm

Dünyanın bütün sesleri bir anda susacaktı sen geldiğin için
Ben yalnızca senin bana doğru attığın her adımın sesini duyacaktım
Yalnız sen sevgilimm yalnız sen ve senin ayrıcalıklı seslerin güzelliğin

Yıllar da geçse o his kalbimde yaşlanmıyor kadınımm
Zaman saçlarına, yüzüne, ellerine dokunsa bile tuhaf bir ayrıntı seziyorum sende
Ruhunun ruhuma dokunduğu o incelik değil mi seni bana bağlayan?

Hoş geldin sevgilimm nicedir bekliyordum hoş geldin

Geçmişte kalan bütün ayrılıkların, bütün suskunlukların, bütün yanlış zamanların ve
Bir türlü aynı yerde buluşamayan hayatlarımızın aslında bizi bu ana hazırladığını düşüneceğim

Bu bir kavuşmalar senfonisi

İşte o an bütün sarılma isteğimi, bütün özlemi, bütün sevgiyi ve bütün kırgınlıkları tek bir nefeste içime çekerek sana nasıl aktığımı hatırla

O sarılış, yirmi yıl boyunca birbirini arayan iki kalbin nihayet aynı yerde buluşması oldu
O sarılışta geçen bütün zamanın hesabı kapandı geceler anlamını buldu

Ve şimdiden bakınca o özleme sevgilimm yılların bekleyişini kim bilir kaç defa yazıp yazıp sildiğim romanlarda gezmedim mi?

Ah, o ayrılık içimdekileri sayfalara harf harf dayatmadı mı onca yıl?

İşte ben en çok o anı seviyorum hayalimde
Senin yirmi yıl sonra bana doğru geldiğin o an
Benim bütün geçmişimi gözlerimin önünden geçirip sana doğru yürüdüğüm ve sonunda
Ellerinin ellerime, gözlerinin gözlerime, kalbinin kalbime değdiği o birkaç saniye

Seni yirmi yıldır bekleyen bütün gecelerimle
Bütün dualarımla, bütün özlemlerimle,
Ve işte sana söylemek için sakladığım sözler harflendi içimde
Sunuyorum çiçeğim, kazınsın kalbine:

Ve eğer bir gün yollar biter de
Aynı sabaha uyanırsak,
Bütün uzaklar
Bir tek gülüşünde eriyip gidecek

23.08.2026

17 Ağustos 2026 Pazartesi

Düşülke



A.'ya...
Çocukluğum, ilkgençliğim, yetişkinliğim
senin güzelliğinde yaşam buldu. Ve fakat sana
bu şiiri adamaktan başka bir şey yapamadım. 
Bağışla beni!

Sadece sana yazdığım şiirlerden bir kitap yapacaktım
Şimdi o anı içimde buruk bir şiir gibi ansıyorum

Senden sonra bir düş ülkesi kurdum içimde
Sokakları, caddeleri, oranın göğü yeri sen kokan
Geceleri gözlerinin kısıklığında ağlayan bir ülke
Bir tek sen ben o uzak masal aleminde bir arada

Orada zaman durmuş sanki sevgilimm
Saatler senin görüntünü donduruyor ve
Her sabah ben yeniden âşık oluyorum o gözlerine 

Bir evimiz var misal, deniz geçiyor içinden
Penceresine ay doğuyor her akşam hüzünle
Orada özlem de yok sevgilimm, nasıl bütünüz iki bedende

Sonra sen sabah gün doğumundan dönüyorsun açılıyor gönlüm
O anda sanki bütün dünya susuyor sadece sen konuşuyorsun kalbime
Sevgilimm

Belki o ülkede doyamadığım ellerine doyuyorum 
Başını omzuma koyduğun an yalnızlığımdan kurtuluyorum

Ne uzaklık var ne ayrılık o düşülkesinde kavuşmanın sonsuz evreni

Zaman zaman gerçeklerden kaçıp o ülkeye sığınıyorum işte
Düşler ve gerçekler aynı olmazmış sevgilimm ne acı değil mi?

Ama düşler diyorum ve gözlerimi kapatıyorum sen çıkıyorsun karşıma
Yine yeni yeniden sen ve her gün sabahtan akşama seni yürüyorum şehrin ücra yerlerinde

Gelgelelim ki gelgelelim sevgilimm istiyorum ki bir gün o ülke düş olmaktan çıksın
Huyun huyuma huyum huyuna uysun sonsuz güzellikler serelim dünyaya

Ve güzelimm, çiçeğimm
Mis kokulu kadınmm
Benim en güzel ülkem hep sana çıkan yollar sevgilimm

İşte o zaman uzanıp sonsuz bir göğü tutuyor kalbim
O göğün sonsuzluğunda senin güzelliğin

12.08.2026


3 Haziran 2026 Çarşamba

Saf ve Düşünceli Romancı Üzerine (S)empatik Bir yazı


Otuz yıldır roman okuyorum. Bu otuz yıl içinde okuduğum romanların bana kazandırdığı en güzel şey, ötekiyle kurduğum empati duygusu oldu. Günümüzün gereğinden fazla politik hayatında en çok eksik olan taraf sanıyorum bu öteki ile kurulan ilişki olmalı. Bir nevi önyargı. Bu romanları okumasaydım yine de bu empatiyi kurabilir miydim; bilmiyorum, fakat zaman zaman bu empati duygum bende inanılmaz derecede hassasiyet oluşturduğunu hissediyorum. Ve empati insanı üzebiliyor. Çünkü başkalarının acıları ile bir yoldaşlık, soydaşlık, artık adına ne koyarsak koyalım, insanı diplere sürükleyen bir durum. Elbette, bu durum coğrafya ile alakalı. Türkiye, empati kurduğum ötekiler ülkesi.

Öte taraftan da kendime yeni bir dünya kurmak için de okuyorum romanları ben.

Gérard de Nerval’in “Rüyalar ikinci hayatlardır,” söylemi bende en çok romanlarda yerini buluyor. Orhan Pamuk da söze şöyle başlamaz mıydı:

“Romanlar ikinci hayatlardır,” diye.

Bu ikinci hayatlar insanda bir kaçış duygusuna yol açabiliyor. Bu, iyi!

Bu kaçış, gerçek dünyadan daha gerçek bir dünyada yaşamak isteme isteği olabilir mi?

Orhan Pamuk şöyle söylüyor:

“Roman okurken de, tıpkı rüya görürken olduğu gibi, karşılaştığımız şeylerin harikuladeliği bazen bizi öylesine çarpar ki nerede olduğumuzu unutur, tanık olduğumuz hayali olayların içinde, kişilerin arasında sanırız kendimizi. Öyle zamanlarda, romanlarda karşılaştığımız ve keyfini çıkardığımız hayali dünyanın gerçek dünyadan daha gerçek olduğunu hissederiz.”

Orhan Pamuk’un bu ‘ikinci hayat’ dediği romanlarda başka bir dünya yaratmaktan okur olarak şikâyetçi olmayız hiç. İkinci hayat bize gerçeklikten daha gerçek gelmesi bir yanılsamadır kuşkusuz, gelgelelim bu yanılsamanın bilincinde değildir okur. Eskiler ‘sürüklenme’ derlerdi. Romanlar sizi bu yeni kurulan dünyaya sürükler. Rüyaları da gerçek sanarak görmez miyiz zaten?

Gelgelelim daha derinlerde aklımızın bir yanı romanlarda kurulan dünyanın gerçek olmadığını bilir. Pamuk gibi söylersem, bu çelişen şeylere aynı anda içtenlikle inanabilme yeteneği insanda mevcuttur.

Tam da burada şunu belirtmek isterim: Orhan Pamuk’un tanımladığı gibi, ben de, pek çok roman okuma tarzını romanlar okuya okuya tecrübe etmişimdir.

Konumuz Saf ve Düşünceli Romancı olduğu için, Pamuk’un roman okuma tecrübelerinden hareketle, burada bir alıntı yapmak yerinde olacaktır:

“Bazan mantığımızla, bazan gözlerimizle, bazan hayat görüşümüzle, bazan aklımızın küçük bir kısmıyla, bazan kendi istediğimiz gibi, bazan kitabın istediği gibi, bazan da bütün gücümüzle okuruz.”

Yine Pamukvari söylersem, ben de romanları kendimden geçerek okumaktayım.

Peki roman okurken zihnimizden neler geçer?

Saf ve Düşünceli Romancı’da beynimizin birçok işi bir arada yapma alışkanlığı hemen ilgimi çekti. Roman okurken daha önce ayırdına varmadığım (belki de işin doğası gereği) birçok şeyin farkına vardım. Mesela roman okurken, bir yandan da çayın demini almasını bekler beyin.

“Tıpkı araba kullanır gibi,” der Pamuk:

“Düğmelere, pedallara bastığının, vites değiştirdiğinin, direksiyonu sağa sola pek çok kuralı koymak üzerine çevirdiğinin, yol işaretlerini okuyup anlamlandırdığının ve trafiği denetlediğinin farkında olmayan bir sürücü gibiyizdir roman okurken.”

Bu iş otomatiğe bağlanmıştır ve böylece roman okuma eylemi sırasında çoğunlukla ayırdına varmayız.

Roman okurken manzarayı seyreder (Pamuk’un deyimiyle), hikâyeyi takip ederiz.

Kitapta Pamuk, filozof Ortega y Gasset’in bir sözünden bahseder:

“Macera romanlarını, şövalye romanlarını, ucuz romanları (bu listeye dedektif romanlarını, pembe aşk romanlarını, casus romanlarını vs. ekleyebiliriz) bundan sonra ne olacak diye okuruz. Modern romanı ise atmosferi için okuruz.”

Gasset’e göre sürükleyici aşk ve macera romanlarından daha değerli olan roman, içinde çok az hikâye olan atmosfer romanıdır. Fakat okuru ister hikâyesi ve hareketi çok olsun, ister manzara resmi gibi hikâyesi az olsun; bir roman hep aynı merak duygusuyla okunmaz mı? Bir nevi hikâyeyi takip etme alışkanlığı yok mudur? Kelimeler resimlere çevrilerek okunur ve bu böyle sürüp gider. Pamuk’un deyimiyle:

“Hikâye, pek çok eşyanın, sesin, konuşmanın, hayalin, hatıranın, bilginin, düşüncenin, olayın, sahnenin tasvirinin içinden yavaş yavaş karşımıza çıkar.”

Bu yüzden romanlar kanımca dikkatlice okunmalıdırlar. Kelimeleri kafamızda resimlere çevirmek önemli bir ayrıntıdır.

Bir başka konu, “Acaba yazar romandaki olayları yaşamış mıdır?” sorusu.

Roman okurları bir yandan metni takip ederken, bir yandan da yazar hakkında böylesi sorulara takılırlar. Acaba yazar anlattığı şeyi ne kadar doğru anlatmıştır? Kurgu kısımlar ya da gerçek kısımlar nelerdir? Hiç kuşkusuz bunları ayırmak, etle tırnağı birbirinden ayırmak kadar zordur. Fakat gene de sormadan edemez okur.

Masumiyet Müzesi için ben de saf tarafımla sorarım: “Orhan Bey, Siz bunları gerçekten yaşadınız mı?” diye. Romanları sevmek biraz da yazarın özel hayatını merak etmekle eşdeğerdir. Pamuk ise şöyle cevaplıyor bu soruyu:

1.      “Hayır, ben kahramanım Kemal değilim.”

2.      “Ama romanımı okuyanları Kemal olmadığıma asla inandıramam.”

Yazarın iki maddede verdiği cevap bana, Ahmet Mithat Efendi’nin bir romanını tefrika ettiği arkası yarın hikâyesini anımsattı. Mithat Efendi, o gün yayımladığı tefrikada kahramanını öldürür. Sonuç: Ertesi gün gazeteyi basarlar. Öylesine inanarak okumuşlardır ki tefrikayı, gazetede bir tatsızlık çıkar. Ertesi gün Mithat Efendi öldürdüğü kahramanını (okuru da bilgilendirerek) bir yanlışlık olmuş, diyerek tekrar hayata, o romanlardaki yalan dünyaya getiriverir. Romancı da ne söylerse söylesin, (belki de Kemal yazarın bir karışımıdır) okurun buna inanması büyüyü bozabilir. Roman kurmak, biraz da, büyülü bir atmosfer yaratmak değil midir zaten? O büyülü dünyada okurun saf tarafı ağır bastığında bu soru da kaçınılmaz olmalı.

Peki, romanları hep saf halimizle mi okuruz? Elbette hayır!

Romanları gerçeklik duygumuzla, analitik düşünce ile, ya da mantığımızla da okuruz.

Evet, Masumiyet Müzesi’nde Orhan Pamuk’tan izler vardır. Biliriz bilmesine de aklımızın bir tarafıyla da, bu bir kurgu diyebiliriz. Galiba, bu kurgudur, diyebilmek okurluğumuzun düşünceli tarafını harekete geçirmektir.

Bu sebeple, otuz yıllık roman okurluğumda, Orhan Pamuk’un Saf ve Düşünceli Romancı adlı kuram kitabı bende önemli yer tutar. Bu kitap, bundan önce hep yapageldiğiniz fakat birçok şeyi soramadığınız birtakım sorular sordurtuyor roman okurlarına. Bunu önemli buluyorum.

Saf ve Düşünceli Romancı, (roman okuma ya da roman yazma deneyimi diyelim) Orhan Pamuk’un deneyimleri üzerinden anlatılan bir kitaptır. Bu yüzden de bir romancının deneyimleri üzerinden yazılan bir kitabı okumak size yeni kanallar açabilir. Bu biraz da yaptığımız bir işin, bir eylemin bir başka yazarda biçimlenmiş ve bize sunulan hazır bir tecrübesi diyebiliriz. Roman okumak kadar kuram okumayı da iş edinmiş bir okur olarak, Orhan Pamuk’un roman dünyasıyla (s)empati kurmak ve onun geçtiği evreleri izlemek oldukça verimli bir tecrübe elbette. Pamuk da şöyle yazmış sonsözünde:

“Romanlar hayatı, insanları tanıdığımız için değil, başka romanları, roman kuramını tanıdığımız ve bu kitaplarla bu kitaplar gibi konuşmak istediğimiz için yazılır.”

İşte ben de Orhan Pamuk’un Saf ve Düşünceli Romancı’sını bu hislerle okudum. Bu hislerle yazmak istedim. Bu (s)empatiyi kurabildim. Siz de kurun isterim.

Not: Bu yazım Edebiyat Burada adlı edebiyat kanalında yayımlanmıştır.