Onur Caymaz: Bir kere şiir benim için şair olmaktan da öte
bir yerde duruyor sevgili Kubilay. Şairlik hâli, şiirsellik ya da bunun etiketi
yerine, kelimelerin bunca duyarlıkla bir araya gelişi sonucunda oluşan büyü
beni daha fazla ilgilendiriyor. Bir de tabii müthiş zenginliklerle dolu bir
mirasın üzerinde duruyoruz. O mahiler ki derya içredir deryayı bilmezler diyen
Hayali Bey, aslında pek de yanılmamış. Çünkü birçoğumuz bunlardan habersiz.
Yeni imkânlar denen tuzak bürümüş çoklarının gözünü. Artık birtakım görsel
çiziktirmeler bile önümüze şiir diye sunulabiliyor. Cevaben karşılığında otuz
sayfa yazı okuyorsunuz bunu savunan arkadaştan. Daha kendi dilinin kelimelerini
düzenleyememiş insanlar var karşımızda. Alın okuyun, herhangi bir eleştiri
yazısı ya da şiir üzerine başka bir yazı. Alıntılarla dolu. Ne kadar çok
bildiğini gösterme yarışında insanlar. İler tutar yanı yok. Hayatı sarsacak üç
cümle geçmiyor yazının içinde. Kaldı ki zaten belirli kelimeler vardır böyle
yazıları yazmak için. Onlar kullanılıyor. Herkes taşın sırrını yazmaya
çalışıyor. Ceplerinde i-podlarla gezen adamlardan bunu görmek de hâliyle komik
oluyor tabi. Şiir diye sahiciliğini yitirmiş bir şey sunulmaya başladı.
Kafiyesi olması gerekmiyor şiirin ezberlenmesi için. Artık kimse, sevgilisine
ya da bir başkasına armağan etmek için iki mısra şiir ezberlemiyor. Benim
şiirle ilişkim bu düzlemde başlıyor işte. Kendimden bir eski dost. Vapurlara
bindiğimde okuduğum, söylediğim bir yalnızlık aracı şiir. Hayatımın her yerine
katmaya çalıştığım, Yunus'tan Ritsos'a, Fuzuli'den Nâzım'a bir kocaman yelpaze.
K.B.: Senin de yakından takip ettiğin ve kitaplarına
şiirlerinden anımsatmalar yaptığın İkinci Yeni şairleri. Şiiri düzyazıya taşıma
ülküleri vardı. Senin düzyazıya kayma sürecinde bu faktör ne kadar baskın
çıkıyor?
O.C.: Çok fazla ilgisi yok. Ben herhangi birinin
yolundan gitmeyi seçmiş biri değilim. Başlarda öyleydim ama çıktığım yolda
kayboldum. Bu işte de önemli olan şey kaybolmak zaten. Kaybolunca geri dönüşün
yok. Kişioğlu sonrasında bu geri dönüşü aramaktan vazgeçiyor üstelik. Ondan
sonra gelsin yeni yazarlar, yeni kitaplar, yeni idealler. Bunu seviyorum.
İnsanın savrulması kadar güzel ne olabilir? Bir şey yazarken bu düzyazı mı
olacak, şiir mi olacak diye düşünmüyorum pek. Nasıl olsa hepsine kendi şiirimi
katıyorum.
K.B.: Birgün gazetesinde bir köşe yazında okudum.
Şöyle diyorsun: “İlk çocukla ikinci çocuğun adı bile kafiyelidir bizde."
Şiir okurunun azlığından yakınıyorsun. Köşe yazını okurken, Doğan Hızlan'ın şu
sözü geldi aklıma. Diyor ki: "Şairlerimiz en azından birbirlerinin kitaplarını okusalardı şiir okuma oranımız çok
yüksek olurdu." Şiirle iç içe olan bir toplumda yaşamamıza rağmen, birbirlerimizin
yazdığı şiirleri okumaya bile kayıtsız kalabiliyoruz. Buradan, çok şiir yazan
ama hiç şiir okumayan bir toplum olduğumuz mu çıkıyor ortaya?
O.C.: Kesinlikle. Lise yıllarımı anımsıyorum.
Arkadaşlar gelip rica ederdi: ‘Abi bir şiir yazar mısın? Bir kız var da...’ Evet,
adını anımsayamadım bir şair, her şey bir güzel kız için yazılır der, doğru ama
bizdeki durum başkaydı. Aynı şiiri üç beş değişik kıza kullanan vardır. Burada
şiir sadece maşaydı yani. Zaten şiir bizde ya bu maşa olarak kullanılır ya da
bir gençlik heyecanıdır o. Gençken insan deli doludur, sever âşık olur falan,
sonra geçer hepsi, olgunlaşır, büyür bilmem ne! Yaygın kanı budur. Böyle bir
algılayış ne yandan bakarsan bak sakattır oysa. Bugün doğru dürüst oturup
televizyon izleyemiyorsak, iki satır gazeteyi doğru dürüst okuyamıyorsak,
hiçbir şeye karşı tahammülümüz yoksa bunda gittikçe şiirsizleşiyor olmamızın da
payı yok mu sanırsınız. Şiir hayatımızdan çekiliyor ve biz kelimelerin gücünden
uzaklaşıyoruz. Otobüste bir yazı gördüm geçende, şoför mahallinin orada üç
kelime: 'Pasonuzu istemeden gösteriniz!' Anlatmak istediği şeyden ne denli
uzak. Acaba her okuyan, pasosunu isteksiz isteksiz mi gösteriyor...
K.B.: Sinemalar ya da senin deyiminle, "Rüzgârda
kireç badanalı duvara çarpıp duran, yağmurun ıslattığı o boş, beyaz perde"
gündelik yaşantılarımızda ne kadar yer alıyor? Herkesin bir şeyleri seyrettiği
gökyüzü sineması olduğuna mı inanıyorsun?
O.C.: Serkan Işın sağ olsun, bundan birkaç yıl evvel Sanki
Yarın Nisan çıktığında bir yazı yazdı. Bunca Yeşilçam duyarlılığını,
saflığını falan nereden buluyormuşum. Hakaretimiz bir yazıydı. Seviyorlar öyle
şeyi. Fakat neden bulmayayım; Muzaffer İzgülerle, Necati Cumalılarla, Tarık
Dursunlarla, Behrengilerle, Muhsin Beylerle büyüdüm ben. İnsanın içinde olup da
su yüzüne çıkmayan bir duygu yoktur. Demek ki hâlen insan olmanın o en güzel
yanını taşıyorum içimde. Hem bu, sürekli Cioran'dan Adorno'dan vb.lerden
bahsetmekten iyidir. Onları sevmiyor muyum? Seviyorum tabii. Sadece ben kendi
filmimi izliyorum içimde. Bunu söyleyenlerin kendi filmi yok. Kendi dünyamdan
ses veriyorum. Bunun için biliyorsun ki kendine bir dünya kurman gerekiyor
öncelikle. Sen cüzdanında şiir taşıyor musun hâlen, eve çiçek alıyor musun rakı
içeceğin zaman, bundan haber ver? Bu toprağa ait kaç tane türkü, kaç masal, kaç
efsane, kaç mısra var kalbinde sakladığın... Bunu anlat bize. Herkes aynı şeyi
seyretmiyor Kubilay. Bir arkadaşım vardı, her insan bir kitap derdi. O herkese
bu yüzden saygı duyarmış. Saygı duymak zaten iğrenç bir kelime. Ben kitaplarımı
önceden seçtiğim için, insanlarımı da önceden seçtim. O yüzden rahatım...
K.B.: Anton Çehov ve Vergillius'dan bir alıntı ile
başlıyor Gökyüzü Sineması. Bu tür alıntılar öykünün gizemini mi
arttırıyor yoksa anlatılması güç ince detayları eski ustalarla dillendirmek
daha mı kolay?
O.C.: İkisi de değil. Ben alıntıları genelde şundan
dolayı kullanırım: Bir şey okurken aklımıza bazen başka bir şey gelir ya bir
ilk kıvılcım durumu; o gördüğün iki alıntı da Gökyüzü Sineması'na
başladığım vakit çok yararlı olmuştu. İçimsıra bir yolculuğa o iki parçayla
çıkmıştım. Bundan dolayı metnin başında onlara gönül borcumu, vefa borcumu
ödedim. Hatırla, gönülle yaşamayı seviyorum ben. O sebeple. Yoksa bir şeyleri
dillendirmek için eski ustaları kullanmak istemem. Onlardan el almak yetiyor.
Kendi dili olmayanın kendi dünyası da olmuyor zaten.
K.B.: "O yeşil desenli, sarı kulplu eski kahve
fincanı, annem vermişti; gittikçe annelere benzemek, gittikçe babalara, orta
kahve törenlerimiz..." Ve birçok kere yabancıladığımız kendimizi,
tanıdığımız birilerine -anne ve babalarımıza- benzetmek ihtiyacı. Değişimi
yadsıyıp kabullenmekle, hayatımıza katmakla eşdeğer mi? Rüzgârlı Bir Gün
öykünde bahsettiğin bu süreç seni korkutuyor mu yoksa bu doğal bir döngü mü?
O.C.: Eskiden korkutuyordu. İnsan yirmilerinin başında
aileye karşı daha sert oluyor. Hele geçmişinde ailesiyle uzlaşmazlıkları varsa.
Ailenin yerine koyacak başka birilerini hemen buluyor. Fakat herkes gidip de
geriye bir tek ailenin kaldığını görünce... İnsan, o kahve fincanlarında güzel
bir orta kahve içmek için annesine gittiği zaman, annesi fal bakayım mı sana
dediğinde, kahvenin yanına o güzelim irmik tatlısından getirdiğinde biliyor;
seni çok anlamasa bile her zaman sığınabileceğin bir limandır orası. O yüzden
aile başka bir şey. Onlara benzeme sürecinden bu anlamda korkmuyorum. Sonunda
birilerine benzer miyim endişesiyle yaşamak sahteciliği getiriyor yanında. Ben
daha çok 'ne olacaksa o olur'culardanım. Düşmeyi göze almadan salıncağa
binemezsiniz.
K.B.: Bazı öyküler büyüler beni. Daktilonun sesini
duyumsarım. Bu sesi duyumsatan öykülerinden mesela; Mavi Bir Elbise, Sanki
Yarın Nisan, Cihangir'de Bir Batık, Rüzgârlı Bir Gün gibi...
Benim için ilk cümlede biten öyküler. Belki de öyküler hiç bitmiyor. Murathan
Mungan'ın Sanki Yarın Nisan öykü kitabında yazdığı yorum gibi, hikâye
belki de sonunu okura bırakıyor. Selim İleri'nin, annesini anlattığı kitabı Annem
İçin’de çok etkilendiğim bir taraf bulurum. Annesi sürekli romanların önce
son sayfalarını okur ve sonucu öğrenirmiş. Eski edebiyat gibi kurgusal
yazıların geride kaldığı yeni bir yazın hayatı içindeyiz. Her şey bitmiş ve
artık sen olanları bir sıraya koymaya çalışıyorsun. Belki de sırasız
yazıveriyorsun. Bu yeni yazın türünde seni de fazlasıyla buluyorum
okumalarımda. Adeta bir öykü değil bir anılar zinciri anlatıyor, bir şiir değil
bitmiş bir acıyı dile getiriyorsun. Bir anlatı adeta! Selim İleri için anlatı
yazıyor diyen günden güne çoğalıyor açıkçası. Peki, senin öykü ve romanlarında
ne kadar anlatı ne kadar kurgusal bir taraf var?
O.C.: Bilmem. Bunları ayırmak etle tırnağı birbirinden
ayırmak olur. Kısacası işkence. Fakat. Şu var: İçinde yaşanmışlık olmayan her
şey yazarın yetersizliğine bağlı olarak insanı metinden soğutabilir. En azından
benim için bu böyle. İçinde bulaşık yıkanmayan, telefon faturası ödenmeyen,
kahramanın çorabını çıkarmadığı, yemeği üstüne dökmediği öykülerden
sıkılıyorum. Hayat gülümsemeli yazılanın içinde. Bu olmayacaksa ciddi bir fikir
birikimi gerekiyor. Romain Gary onun için başucu yazarımdır hep. Fuentes,
Proust, Şinasi Hisar, Tanpınar, Füruzan, Soysal, Ağaoğlu. Daha böyle çok isim
sayabilirim. Bu insanların kelimeleri sıcaktır. Bir insan yüreği gibi atıp
dururlar. Güncel söylemse rahatsız edici. Şöyle insanların yaşadığı bir
dünyadayız, aman canım, diyor adam; Dostoyevski de neymiş, yazmış öyle beş yüz
sayfa. Anlat ne olduğunu bitsin arkadaş. Bilelim Suç ve Ceza mı önemli olan,
diyor. Bunu diyebiliyor. Cahillik boy veriyor artık. Edebiyat yapan yazarları
sevmiyorum, diyor bir diğer taraftaki. Öteki diyor ki, romanla arama yazım
kılavuzu sokmam, kusur üslûptur. Hayır efendi. Kusur üslûp falan değildir. Üslûp
o kişinin ruhunu yazdıklarında bulmaktır. 'Birçok' kelimesi yerine 'bir çok'
yaz sen, ondan sonra ben yazıyla arama yazım kılavuzu sokmam de. İşin doğasına
aykırı değil mi bu? Bilmediğin bir dilde yazı yazmak namussuzluktur, çünkü
yazı, namus, şeref gibi kavramlarla da ilintilenmelidir. Kısacası kurgunun
anlatıdan koptuğu yerle anlatının kurguya dahil olmadığı yerler benim alanım
dışı denebilir.
K.B.: Hayatına giren kadınlar ve şairler... Ne kadar
bağdaştırıyorsun bu iki kavramı? Bu iki değere karşı güçlü bir edebi kimliğin
oluştu mu; yoksa seni sürekli bir devinim içine sokup şekillendiriyorlar mı?
Eğer öyleyse bu durum senin için bir yenilik mi, yenilgi mi?
O.C.: Hayata giren her kadın bir yenilgidir. Her yeni
şairin bir yenilik olması gibi. Bu iki kavramı çok da bağdaştırmıyorum aslında.
Hayatımda çok kadın olmadı. Çok şair tanır, okur ve bilirim. İkisinden de pek
bir yarar gördüğümü söylemem. Bazı kadınlar ve şairler hariç tabi. Kaldı ki
sevgili Kubilay, hayatımıza giren her şey bizi değiştirir, farklılaştırır,
yeniler. Bunları sadece kadın ve şair olarak tanımlamamak gerekiyor kanımca.
K.B.: Son öykü kitabın olan Kalbin ve Tenin Bütün
İstekleri'nin başlı başına kendisinin bir öyküsü olduğunu biliyoruz. Bu
öyküyü bizimle paylaşır mısın?
O.C.: Bir akşam anımsıyorum, beş altı yazar yemeğe
gitmiştik. Kimler vardı acaba? Herkes o aralar yazdığı şeylerden bahsediyordu.
O geceye kadar kitabımın ismi, kitaptaki novellanın ismiydi, yani Gökyüzü
Sineması. O gece Selim İleri bana yazmak istediği bir hikâyeden
bahsetmişti. İsmini koymuş yazacağı şeyin ama henüz metin ortada yokmuş. İsmi
ne diye sorunca Kalbin ve Tenin Bütün İstekleri, diye cevaplamıştı. Ona
da bu ismi çok sevdiğim yazar Bilge Karasu hediye etmiş. "Benden de sana
geçsin bu isim hadi," diyerek gülümsedi. Becerebilir miyim diye çok
düşündüm. Sonuçta Türkçenin iki ustasından kalan bir isim vardı elimde.
K.B.: Her öykü kitabında okurun karşısına uzun bir
hikâye ile çıkıyorsun. Bir Solgun Masal, Hüzün İyidir, Gökyüzü
Sineması... Bu öyküler sanki her biri romanın yol haritası oluyorlar.
Öykülerinde kullandığın şiirsel dil gibi, öykü ile romanın kardeşliğine de
inanıyor musun?
O.C.: Evet uzun hikâyeyi çok seviyorum. Ve ne hoş fark
etmen: Her kitabımda bir uzun hikâye var evet. Bir romana göndermesi var evet
her üçünün de. Hatta bunları roman diyerek yayımlamak bile mümkün. Ama roman
benim gözümde çok daha büyük bir şey olduğu için onlara roman demek cüretini
gösteremiyorum. Sadece romanla hikâyenin kardeşliğine değil, bütün edebi
türlerin birbiriyle kardeş olduğuna inanıyorum. En önemli olan şey yazıdır. Yan
yana düşmüş harfler ilgilendiriyor beni. Yoksa onlar roman olmuş, şiir olmuş pek
fark etmiyor. Bu açlığı önemsiyorum daha çok.
K.B.: Son olarak uzun zamandır roman yazmadığını
biliyorum ve merakla bekliyorum. Ve benim gibi birçok okurun da bu beklenti
içinde olduğunu düşünerek, sormak istiyorum: Roman yazacak mısın?
O.C.: Roman... Tabii. Ama şu sıralar yeni bir heyecanım
var. Üçüncü şiir kitabım geliyor ocak ayında: Yaz Tarifesi. Onunla
uğraşıyorum. İki roman projesi var. Biraz biraz belirdi her ikisi de tam bir
aydınlık yok henüz. Şimdilik sadece belirsizlik içinde yazıyor, arıyorum.
Bakalım. Roman yazmayı özledim ama. Bunu biliyorum.
Çok güzel bir söyleşiydi. Teşekkürler Kubilay.
K.B.: Sevgili Caymaz, bu hoş konuşmada yazın dünyanı
bizimle paylaştığın için ben de teşekkür ediyorum.
Onaltıkırkbeş, 15 Ocak 2009



















